Sâu keo mùa thu (Fall Armyworm – FAW), tên khoa học là Spodoptera frugiperda, thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) và họ ngài đêm (Noctuidae). Mặc dù mới xuất hiện tại Việt Nam vào cuối tháng 4 năm 2019, nhưng sâu keo mùa thu đã nhanh chóng trở thành một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất cho cây ngô, đặc biệt là ở các vùng trồng ngô chính. Sự lây lan của loài sâu này diễn ra nhanh chóng và có khả năng phá hoại đáng kể, gây thiệt hại lớn cho nông dân.
- Tìm hiểu về sâu keo mùa thu hại ngô
1.1. Đặc điểm hình thái và vòng đời
- Giai đoạn trứng: Trứng sâu keo mùa thu có hình cầu, đường kính khoảng 0,75 mm. Mới đẻ, trứng có màu xanh, sau đó chuyển sang màu trắng sữa và cuối cùng là màu nâu nhạt khi sắp nở. Thời gian trứng nở thường là 1-2 ngày vào mùa hè.
- Giai đoạn sâu non: Sâu non trải qua 6 tuổi, bắt đầu từ tuổi 1-2 với cơ thể màu xanh nhạt hoặc vàng nhạt. Khi phát triển đến tuổi 3-6, màu sắc của sâu non chuyển sang nâu xám hoặc nâu sẫm với các sọc dọc thân. Kích thước sâu non tuổi 1 dài khoảng 0,5 mm, đến tuổi 3 dài khoảng 6-9 mm, và đến tuổi 6 có thể dài từ 30-40 mm. Trên trán của sâu non tuổi lớn có hình chữ Y ngược màu vàng. Giai đoạn sâu non kéo dài 14-21 ngày trong mùa hè.
- Giai đoạn nhộng: Nhộng có dạng bọc, màu nâu sáng bóng, dài từ 13-17 mm tùy vào giới tính, và thường vũ hóa trong đất ở độ sâu 2-8 cm. Thời gian của giai đoạn nhộng từ 8-13 ngày.
- Giai đoạn trưởng thành: Trưởng thành đực dài trung bình 16 mm, sải cánh 37 mm, với cánh trước có hoa văn lốm đốm màu nâu xám. Trưởng thành cái không có hoa văn rõ ràng. Thời gian sống của trưởng thành có thể từ 7 đến 21 ngày.
1.2. Đặc điểm sinh thái
Sâu keo mùa thu chủ yếu hoạt động về đêm và có khả năng bay xa từ vài trăm mét đến hàng trăm km nhờ gió. Trưởng thành đẻ trứng vào ban đêm, thường là trên mặt trên của lá hoặc cạnh cuống lá với mỗi ổ trứng chứa 50-200 quả. Mỗi con cái có thể đẻ 6-10 ổ trứng, tương đương với 1.000-2.000 trứng.
- Đặc điểm gây hại của sâu keo mùa thu trên cây ngô
Sâu keo mùa thu gây hại chủ yếu ở giai đoạn sâu non. Chúng di chuyển từ cây này sang cây khác, tạo ra các vết hại nhỏ li ti trên lá non và lớn dần thành các lỗ lớn, giống như “cửa sổ”. Khi sâu non phát triển đến giai đoạn tuổi lớn, chúng ăn các bộ phận khác như bẹ lá, râu, cờ và chui vào bắp ngô, gây hại nghiêm trọng.
Sâu keo mùa thu có khả năng xâm nhập qua các con đường khác nhau, từ sâu non di chuyển giữa các cây trồng, đến trưởng thành bay từ nơi này đến nơi khác để đẻ trứng. Sâu keo mùa thu có thể tấn công hơn 300 loài thực vật, nhưng ngô là cây trồng ưa thích nhất của chúng, đặc biệt là ngô ngọt, ngô nếp và ngô rau.
- Biện pháp phòng trừ sâu keo mùa thu hại ngô
3.1. Biện pháp canh tác
- Sử dụng giống kháng: Chọn giống ngô kháng hoặc có khả năng chống chịu sâu keo mùa thu giúp giảm thiệt hại và chi phí sản xuất.
- Xử lý hạt giống: Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để xử lý hạt giống trước khi gieo trồng, đặc biệt là đối với giống ngô không kháng sâu keo. Lưu ý cần sử dụng găng tay và phương tiện bảo hộ khi làm việc với thuốc.
3.2. Biện pháp sinh học
- Sử dụng bẫy: Đặt bẫy bả chua ngọt hoặc bẫy pheromone trên ruộng ngô để bắt trưởng thành, ngắt ổ trứng, giúp giảm mật độ sâu non. Nên đặt bẫy từ khi ngô mới gieo đến khi trổ cờ.
- Thả thiên địch: Sử dụng các loài thiên địch như ong ký sinh trứng, côn trùng ăn thịt sâu non để giảm mật độ sâu keo trên ruộng.
3.3. Sử dụng thuốc đặc trị
- Khi sâu non tuổi 1-2: Nếu mật độ sâu non còn cao (hơn 2 con/m2 hoặc tỷ lệ hại trên 10% cây), cần sử dụng thuốc BVTV để phun trừ.
- Áp dụng bẫy để giảm trưởng thành: Đối với những vùng chưa xử lý hạt giống bằng thuốc BVTV, cần kết hợp bẫy và thuốc BVTV để kiểm soát sâu keo.
Việc phòng trừ sâu keo mùa thu hại ngô yêu cầu áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác, sinh học và hóa học để kiểm soát dịch hại, bảo đảm năng suất và chất lượng cây trồng.
